Historia

HISTORIA KOŚCIOŁA ŚWIĘTEJ TRÓJCY

 

Początki parafii w Będzinie sięgają najprawdopodobniej I połowy XIII w., ale nie ma na to pisemnych świadectw. Dopiero w 1308 r. źródła pisane potwierdzają jej istnienie, wtedy to bowiem wzmiankowany jest pleban będziński Goćwin (Godźwin). W czerwcu 1308 r. złożył on w Krakowie szczegółowe zeznania przed sądem arcybiskupim Jakuba Świnki w sprawie wytoczonej biskupowi krakowskiemu Janowi Muskacie. Opowiedział o rabunkach i najazdach, jakich dopuszczali się w ziemi krakowskiej podwładni biskupa Muskaty podczas walk z Władysławem Łokietkiem.

W 1325 r. przy pobieraniu świętopietrza jest wymieniony kościół parafialny Świętej Trójcy i jego pleban Maciej. Był to na pewno mały, drewniany kościółek pełniący rolę świątyni parafialnej i zarazem kaplicy zamkowej. Kiedy za króla Kazimierza Wielkiego rozbudowywano i wznoszono murowany zamek w Będzinie, rozebrano drewniany kościół i w 1365r. postawiono na jego miejscu niewielki kościół murowany, w stylu gotyckim. W ciągu następnych wieków musiał być powiększany, ponieważ miasto się rozrastało. W XV w. otrzymał basztową wieżę, która pełniła także rolę strażnicy.

Panorama Będzina Jak wyglądał kościół w końcu średniowiecza można zobaczyć, oglądając akwarelę Mathiasa Gerunga z 1536/1537 r. Był to typowy kościół gotycki, jednonawowy z przyporami i sygnaturką na środku dwuspadowego dachu. Od strony zachodniej znajdowała się wolno stojąca dzwonnica. Ta najstarsza część kościoła przetrwała w większości do dzisiaj, stanowiąc obecnie nawę główną wraz z wieżą.

W drugiej połowie XVI w. kościół miał dostać się w ręce arian, których popierał magnat Jan Firlej, właściciel pobliskiego Ogrodzieńca i kasztelan będziński. Pod koniec XVI w., mocno zniszczony powrócił do katolików. W 1601 r. jego odbudowa była zakończona, co upamiętnia wmurowana w 2001 roku w przedsionku kościoła tablica. Źródła historyczne potwierdzają fakt sprofanowania kościoła przez różnowierców w 1577 r.

Do ważnych wydarzeń w dziejach parafii należała wizyta goszczącego w Będzinie w 1589 r. z ważną misją kardynała Hipolita Aldobrandiniego, późniejszego papieża Klemensa VIII. Podarował on kościołowi będzińskiemu srebrny, pozłacany, renesansowy kielich mszalny z herbem Aldobrandinich i datą A.D. 1588, wykonany w Rzymie.

Panorama Wzgórza Zamkowego Poważnym zniszczeniom kościół uległ w 1606 r. podczas pożaru miasta i w 1656 r., kiedy zdewastowali go Szwedzi. Około 1660 r. kościół odbudowano w stylu barokowym. Obniżona wieża świątyni otrzymała wtedy barokowy hełm.

Dalsza rozbudowa kościoła nastąpiła w końcu XVIII w., gdy od północy wzniesiono kaplicę Matki Boskiej Częstochowskiej. Była to fundacja znanego rodu Mieroszewskich, właścicieli dóbr gzichowskich. W XIX w.  miały miejsce dalsze remonty i rozbudowa świątyni. W końcu XIX wieku wybitny proboszcz będziński ks. Leopold Dobrzański dobudował od południa drugą kaplicę – pw. Serca Jezusowego, a także nową zakrystię i tzw. babiniec. Tak rozbudowany kościół zachował swój wygląd zewnętrzny do obecnych czasów. Jego wnętrze przechodziło w ciągu wieków liczne przeobrażenia.

Kościół do I połowy XX wieku Kościół do I połowy XX wieku
Kościół do I połowy XX wieku Kościół do I połowy XX wieku

ks. Wacław Wiciński W latach 60. XX w. za ks. prob. Mieczysława Zawadzkiego rozpoczął się gruntowny i długotrwały remont świątyni spowodowany szkodami górniczymi. Zakończył się w latach siedemdziesiątych za ks. prob. Wacława Wicińskiego (na zdjęciu). Wnętrze kościoła bardzo się wówczas zmieniło. Wystrój utrzymano zasadniczo w stylu barokowym.

Po 40. latach od zakończenia remontu znów szkody górnicze spowodowały liczne pęknięcia ścian i fundamentów oraz odspojenie wieży od nawy kościoła. 16 października 2013 r. staraniem ks. prob. Andrzeja Stępnia rozpoczęto naprawę konstrukcji zabytkowej budowli. Projekt naprawy konstrukcyjnej pn. „Naprawa szkody górniczej w budynku kościoła Świętej Trójcy w Będzinie” opracował zespół projektantów pod kierunkiem architekta Gabriela Korbutta. Ten etap prac zakończono w marcu 2015 roku, co upamiętnia tablica wmurowana w kaplicy Matki Bożej i poświęcona przez bpa Grzegorza Kaszaka 22 października 2015 roku.

Z dotacją Śląskiego Urzędu Marszałkowskiego i Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Katowicach naprawiono zabytkową więźbę dachu i wymieniono poszycie dachowe na nową blachę miedzianą. Własnym wysiłkiem Parafii wykonano nowe instalacje, stare żyrandole poddano renowacji i zakupiono nowe oświetlenie: ołtarza, kaplic, chóru, podniebia chóru i kruchty, naprawiono i poddano konserwacji barierki (chór, balaski, ambona, chrzcielnica) oraz inne elementy stalowe łącznie z oknami i kratami, wykonano nowe stopnie na chór, odnowiono ławki i wymieniono w nich podłogę na nową, poddano konserwacji stolarkę drzwiową i obrazy, dobrodzieje ufundowali nowe stacje Drogi krzyżowej, z dotacją UM Będzin wymieniono okna żaluzyjne w wieży na nowe. Ciągle trwają prace przy przywracaniu świątyni dawnego blasku. Szczegóły i skalę prac znaleźć można w dziale Remont.

Kościół przed remontem Kościół obecnie
18516317_1465883286805309_1501612491_n 18518588_1465890786804559_1459600831_n

Główne wejście do świątyni znajduje się w wieży, od strony zachodniej. Poprzez niską kruchtę wchodzi się pod chórem do wysokiej nawy głównej (w kruchcie i na podniebiu chóru odsłonięte zabytkowe polichromie czekające na konserwację). Na wypukłym parapecie barokowego chóru z organami z 1903 r. widnieje herb Mieroszewskich – Ślepowron, a od 20.03.2011 r. portrety Wojciecha Mieroszewskiego – podwojewody krakowskiego i jego żony Doroty z Bebelna Gosławskiej. Na chórze zawieszone są także zabytkowe obrazy św. Stanisława Kostki (odnowiony w roku 2016) i św. Izydora Oracza.

Medalion Herb rodu Mieroszewskich Medalion

W prezbiterium – późnobarokowy ołtarz główny, a w nim obraz Świętej Trójcy z 1814 r. pędzla Michała Stachowicza, a także (wymiennie) obraz Matki Bożej Różańcowej (oba obrazy poddane generalnej konserwacji w 2017 r.). W ołtarzu stoją XIX-wieczne figury apostołów Piotra i Pawła. Warto zwrócić uwagę także na wyeksponowany pod szklaną płytą przy wejściu do zakrystii fragment XVIII-wiecznej posadzki. Witraże z końca XIX wieku przedstawiają wizerunki Trójcy Świętej i Matki Boskiej Różańcowej (ze świętymi Katarzyną Sieneńską i Dominikiem). Nad ołtarzem głównym rozeta z wizerunkiem Ducha Świętego. Wieczna lampka barokowa z XVII wieku.

mb_anielska_nowe Prezbiterium obraz-oltarz-glowny2

Krzyż w kaplicy NSPJ Z nawy po kilku stopniach wchodzi się do dwóch bocznych bliźniaczych kaplic: Matki Boskiej Częstochowskiej od północy i Serca Pana Jezusa – od południa. W krypcie pod kaplicą północną spoczywają członkowie rodu Mieroszewskich o czym przypomina tablica epitafijna nad wejściem. Po prawej stronie wmurowano też tablicę upamiętniającą ostatni remont kościoła nad którą umieszczono obraz św. Jana Pawła II. Ponadto w kaplicy znajdują się nowe obrazy św. Brata Alberta oraz św. Tereni od Dzieciątka Jezus. Ołtarze w obu kaplicach, wykonane w stylu barokowym, pochodzą z końca XIX w. W ołtarzu kaplicy Serca Pana Jezusa jest umieszczona zabytkowa drewniana rzeźba Chrystusa na krzyżu z początku XIX wieku. To pierwsza kaplica z nową ornamentyką, będącą odwzorowaniem malatury kościoła z XIX wieku (odsłonięte fragmenty dawnej malatury widoczne są we wnękach okiennych oraz za ołtarzem, po prawej stronie). Wykonano ją podczas generalnego remontu świątyni w latach 2014-2015 roku. W kaplicy znajduje się także baptysterium z XVII-wieczną chrzcielnicą i skrzynką na oleje. Kaplica Matki Bożej, podobnie jak pozostała część kościoła, pomalowana jest na kolory bazowe, na które docelowo naniesiona zostanie ornamentyka. W obu kaplicach oryginalna malatura sklepień z XIX wieku.

Kaplica Matki Bożej Kaplica NSPJ Baptysterium w kaplicy NSPJ

Obraz św. Franciszka Tuż przy prezbiterium w pozostawionych nastawach bocznych ołtarzy widać obrazy: św. Franciszka z Asyżu i św. Katarzyny Sieneńskiej. Na ścianie – wmurowana oryginalna tablica pamiątkowa o rozbudowie kościoła w XIX w. Przy wejściu do kaplic dwa XIX-wieczne obrazy odnowione w roku 2016 – Najświętszego Serca Pana Jezusa (dawniej zasuwa ołtarza w kaplicy) oraz św. Józefa (dawniej trzeci z obrazów wymiennie używanych w ołtarzu głównym).

Obraz św. Józefa Obraz Najświętszego Serca Pana Jezusa

W nawie głównej dwa boczne ołtarze: Po lewej stronie umieszczony jest obraz Matki Boskiej Różańcowej – najstarsze z malowideł w parafii, datowane na XVI wiek. Pod obrazem znajdują się relikwie św. Jana Pawła II. W prawym ołtarzu namalowany w 1945 roku przez Wacława Pileckiego obraz „Jezu ufam Tobie” (jeden z najstarszych wizerunków Miłosierdzia Bożego w Polsce nieprzerwanie otaczany kultem w świątyni) oraz ikona Matki Boskiej Nieustającej Pomocy. Obydwa ołtarze przebudowane i poświęcone podczas Misji Świętych w 2012 roku.

Obraz Matki Boskiej Różańcowej Obraz Miłosierdzia Bożego z naszej parafii - jeden z najstarszych w Polsce
Ołtarz boczny MB Różańcowej z relikwiami św. Jana Pawła II Ołtarz boczny Miłosierdzia Bożego i NMP Nieustającej Pomocy

Ambona Na ścianie, w łuku tęczowym po lewej stronie umieszczona jest zabytkowa barokowa ambona z figurą św. Jana Ewangelisty w zwieńczeniu (2. poł. XVIII wieku). W nawie głównej w latach 2010-2011 umieszczono nowe witraże – z portretem króla Kazimierza Wielkiego (fundatora pierwszego kościoła na wzgórzu zamkowym) oraz wizerunkami bł. ks. Jerzego Popiełuszko i św. Jana Pawła II. W 2018 roku poświęcono witraż dedykowany św. Jadwidze – królowej wawelskiej. W 2015 roku zawieszono nowe stacje Drogi Krzyżowej (odlewy gipsowe) w dębowych ramach. W bocznej kaplicy po stronie prawej (dawniej kaplicy Miłosierdzia Bożego i bibliotece parafialnej) zabytkowe obrazy św. Barbary, św. Michała Archanioła, św. Andrzeja Boboli, św. Izydora Oracza, Matki Bożej Różańcowej i Przemienienia Pańskiego.

Na zewnątrz warte obejrzenia są tablice epitafijne, które dawniej były w kościele, a obecnie są umieszczone na murze otaczającym kościół od wschodu. Upamiętniają one zmarłych z wybitnych rodów będzińskich i zasłużonych kapłanów (ostatnie poświęcone pamięci ks. Kazimierza Szwarlika i Felicji Góry, a także kapłanom pochodzącym z naszej parafii). Naprzeciw nich, na tylnej ścianie prezbiterium – umieszczono w 1900r. kamienny upamiętniający przełom wieków – XIX i XX. Przy bramie na plac kościelny wyłożony piaskowcem fragment symbolicznie wyznacza przebieg odkrytych podczas prac archeologicznych murów miejskich Będzina.

ks. Mieczysław Zawadzki W 1993r. na zewnętrznej elewacji (strona południowa) została odsłonięta tablica upamiętniająca ks. prałata Mieczysława Zawadzkiego, proboszcza parafii w latach 1937 – 1970, który w czasie pożaru podpalonej przez Niemców 08.09.1939r. synagogi uratował wielu Żydów, otwierając im bramy kościoła. Tablicę ufundowali Żydzi z Będzina, a na jej odsłonięciu był obecny abp Paryża kard. Jean – Marie Lustiger, którego przodkowie pochodzą z naszego miasta.

Na dziedzińcu kościoła na ozdobnym postumencie stoi figura Matki Bożej z 1887 r. Na początku nowego wieku i tysiąclecia parafianie z proboszczem i wikariuszami ufundowali figurę Chrystusa Zbawiciela (9.09.2001r.), jako zewnętrzny wyraz wiary, że z Chrystusem wkraczają w nowe tysiąclecie, oddają się w Jego opiekę i polecają Jego błogosławieństwu.

W czwartek – 19 marca 2015 roku o godz. 18.00 – w uroczystość św. Józefa Oblubieńca Najświętszej Maryi Panny, po wyłączeniu kościoła parafialnego pw. Świętej Trójcy na osiem i pół miesiąca ze sprawowania kultu na czas naprawy szkody górniczej oraz prac remontowych podjętych wysiłkiem Parafii, została odprawiona pierwsza Msza Święta. Miała ona charakter dziękczynny Bogu w Trójcy Świętej Jedynemu za Jego dary i św. Józefowi Opiekunowi Kościoła Świętego za Jego przemożne orędownictwo w naszych troskach. 7 czerwca 2015 r. kościół po remoncie poświęcił ordynariusz sosnowiecki, bp Grzegorz Kaszak. W rok po pierwszej Mszy św., 19 marca 2016 r.,  poświęcono figurę św. Józefa na placu kościelnym. 19 października 2017 r. poświęcono stojącą obok niej figurę bł. ks. Jerzego Popiełuszki.

HISTORIA KAPLICY ŚW. TOMASZA NA CMENTARZU

02 Kościół ten wybudowano w II poł. XVI w. Jest wymieniony w dokumentach w 1598 r. jako drewniany. Według tradycji wybudowali go katolicy będzińscy, gdy  arianie zabrali im siłą kościół parafialny Św. Trójcy. Około r. 1560 arianie z Ogrodzieńca, wspierani przez kasztelana Jana Firleja (właściciela Ogrodzieńca), przy pomocy miejscowych wyznawców napadli na kościół będziński. Katolicy stanęli w obronie swojej świątyni, ale ulegli przemocy. Zginął wtedy pleban, broniący wejścia do kościoła. Zdobyty kościół arianie zamienili w swój zbór. Widząc, że arianie szybko nie oddadzą zagrabionej świątyni, mieszczanie będzińscy przystąpili do budowy nowego drewnianego kościoła poza murami miasta. Nowy kościół otrzymał wezwanie św. Tomasza Becketa z Canterbury, który zginął zabity przez rycerzy króla angielskiego Henryka II w katedrze w Canterbury w 1170 r. Katolicy chcieli w ten sposób uczcić pamięć zamordowanego proboszcza, który również zginął w świątyni. Gdy kościół Świętej Trójcy na skutek interwencji królewskiej wrócił pod koniec XVI w. do katolików, drewniany kościółek św. Tomasza stał się filialnym.

W XVIII w. wzniesiono na jego miejscu kościół murowany. Istniał już wówczas przy nim cmentarz grzebalny. W 1834 r. odnowiono go i przebudowano staraniem ks. Piotra Spiry z funduszy hr. Edwarda Raczyńskiego. Kościółek służył jako kaplica cmentarna i taką rolę spełnia aż do dnia dzisiejszego.

Po II wojnie światowej był trzykrotnie remontowany – ostatnio w roku 2014, kiedy generalne prace objęły m.in. montaż nowego poszycia dachu, wzmocnienie fundamentu i klejenie ścian, wymianę i generalny remont elementów wyposażenia. Kaplicę po tym remoncie 5 lipca 2014 roku poświęcił bp Grzegorz Kaszak. W prezbiterium znajduje się w nim barokowo -  klasycystyczny ołtarz główny z obrazem sceny zabójstwa św. Tomasza Becketa.

dsc_5386

W krypcie podziemnej są pochowani czterej kapłani pracujący w XIX wieku w  naszej parafii: ks. Wawrzyniec Hachulski (proboszcz – zm. 1838 r.), ks. Piotr Spira (proboszcz – zm. 1848 r.), ks. Jan Stanisław Śmietana (wikariusz – zm. 1867 r.), ks. Leopold Dobrzański (proboszcz – zm. 1903 r.).

W bezpośrednim sąsiedztwie kaplicy znajdują się także groby proboszczów XX-wiecznych – ks. Tadeusza Peche (zm. 1937 r.), ks. Mieczysława Zawadzkiego (zm. 1975 r.), ks. Kazimierza Szwarlika (zm. 2000 r.) oraz posła Grzegorza Dolniaka – jednej z ofiar katastrofy pod Smoleńskiem w 2010 roku.

Rzymskokatolicka Parafia Świętej Trójcy 42-500 Będzin, ul. Plebańska 2, tel. (32) 267 39 85
Numer konta: 80 8438 0001 0020 3510 2000 0010

Ta strona używa cookie. Korzystając ze strony wyrażasz zgodę na używanie cookie, zgodnie z aktualnymi ustawieniami przeglądarki. Dowiedz się więcej o celu ich używania i zmianie ustawień cookie w przeglądarce więcej informacji:

Co to są ciasteczka?

Ciasteczka (ang. cookies) to niewielkie pliki, zapisywane i przechowywane na twoim komputerze, tablecie lub smartphonie podczas gdy odwiedzasz różne strony w internecie. Ciasteczko zazwyczaj zawiera nazwę strony internetowej, z której pochodzi, „długość życia” ciasteczka (to znaczy czas jego istnienia), oraz przypadkowo wygenerowany unikalny numer służący do identyfikacji przeglądarki, z jakiej następuje połączenie ze stroną internetową.

Do czego używamy ciasteczek?

Do zbierania anonimowych, zagregowanych statystyk, które pozwalają nam zrozumieć jak ludzie używają naszych stron i pomagają w poprawianiu ich funkcjonalności i zawartości. Używając ciasteczek w wyżej opisany sposób nigdy nie identyfikujemy tożsamości użytkowników na podstawie informacji przechowywanych w ciasteczkach.

Jak zmienić ustawienia cookies w przeglądarce

Zobacz>>

Zamknij

sdfdsf