Historia

HISTORIA KOŚCIOŁA ŚWIĘTEJ TRÓJCY

 

Początki parafii w Będzinie sięgają najprawdopodobniej I połowy XIII w., ale nie ma na to pisemnych świadectw. Dopiero w 1308 r. źródła pisane potwierdzają jej istnienie, wtedy to bowiem wzmiankowany jest pleban będziński Goćwin (Godźwin). W czerwcu 1308 r. złożył on w Krakowie szczegółowe zeznania przed sądem arcybiskupim Jakuba Świnki w sprawie wytoczonej biskupowi krakowskiemu Janowi Muskacie. Opowiedział o rabunkach i najazdach, jakich dopuszczali się w ziemi krakowskiej podwładni biskupa Muskaty podczas walk z Władysławem Łokietkiem.

W 1325 r. przy pobieraniu świętopietrza jest wymieniony kościół parafialny Świętej Trójcy i jego pleban Maciej. Był to na pewno mały, drewniany kościółek pełniący rolę świątyni parafialnej i zarazem kaplicy zamkowej. Kiedy za króla Kazimierza Wielkiego rozbudowywano i wznoszono murowany zamek w Będzinie, rozebrano drewniany kościół i w 1365r. postawiono na jego miejscu niewielki kościół murowany, w stylu gotyckim. W ciągu następnych wieków musiał być powiększany, ponieważ miasto się rozrastało. W XV w. otrzymał basztową wieżę, która pełniła także rolę strażnicy.

Panorama Będzina Jak wyglądał kościół w końcu średniowiecza można zobaczyć, oglądając akwarelę Mathiasa Gerunga z 1536/1537 r. Był to typowy kościół gotycki, jednonawowy z przyporami i sygnaturką na środku dwuspadowego dachu. Od strony zachodniej znajdowała się wolno stojąca dzwonnica. Ta najstarsza część kościoła przetrwała w większości do dzisiaj, stanowiąc obecnie nawę główną wraz z wieżą.

W drugiej połowie XVI w. kościół miał dostać się w ręce arian, których popierał magnat Jan Firlej, właściciel pobliskiego Ogrodzieńca i kasztelan będziński. Pod koniec XVI w., mocno zniszczony powrócił do katolików. W 1601 r. jego odbudowa była zakończona, co upamiętnia wmurowana w 2001 roku w przedsionku kościoła tablica. Źródła historyczne potwierdzają fakt sprofanowania kościoła przez różnowierców w 1577 r.

Do ważnych wydarzeń w dziejach parafii należała wizyta goszczącego w Będzinie w 1589 r. z ważną misją kardynała Hipolita Aldobrandiniego, późniejszego papieża Klemensa VIII. Podarował on kościołowi będzińskiemu srebrny, pozłacany, renesansowy kielich mszalny z herbem Aldobrandinich i datą A.D. 1588, wykonany w Rzymie.

Panorama Wzgórza Zamkowego Poważnym zniszczeniom kościół uległ w 1606 r. podczas pożaru miasta i w 1656 r., kiedy zdewastowali go Szwedzi. Około 1660 r. kościół odbudowano w stylu barokowym. Obniżona wieża świątyni otrzymała wtedy barokowy hełm.

Dalsza rozbudowa kościoła nastąpiła w końcu XVIII w., gdy od północy wzniesiono kaplicę Matki Boskiej Częstochowskiej. Była to fundacja znanego rodu Mieroszewskich, właścicieli dóbr gzichowskich. W XIX w.  miały miejsce dalsze remonty i rozbudowa świątyni. W końcu XIX wieku wybitny proboszcz będziński ks. Leopold Dobrzański dobudował od południa drugą kaplicę – pw. Serca Jezusowego, a także nową zakrystię i tzw. babiniec. Tak rozbudowany kościół zachował swój wygląd zewnętrzny do obecnych czasów. Jego wnętrze przechodziło w ciągu wieków liczne przeobrażenia.

Kościół do I połowy XX wieku Kościół do I połowy XX wieku
Kościół do I połowy XX wieku Kościół do I połowy XX wieku

ks. Wacław Wiciński W latach 60. XX w. za ks. prob. Mieczysława Zawadzkiego rozpoczął się gruntowny i długotrwały remont świątyni spowodowany szkodami górniczymi. Zakończył się w latach siedemdziesiątych za ks. prob. Wacława Wicińskiego (na zdjęciu). Wnętrze kościoła bardzo się wówczas zmieniło. Wystrój utrzymano zasadniczo w stylu barokowym.

Po 40. latach od zakończenia remontu znów szkody górnicze spowodowały liczne pęknięcia ścian i fundamentów oraz odspojenie wieży od nawy kościoła. 16 października 2013 r. staraniem ks. prob. Andrzeja Stępnia rozpoczęto naprawę konstrukcji zabytkowej budowli. Projekt naprawy konstrukcyjnej pn. „Naprawa szkody górniczej w budynku kościoła Świętej Trójcy w Będzinie” opracował zespół projektantów pod kierunkiem architekta Gabriela Korbutta. Ten etap prac zakończono w marcu 2015 roku, co upamiętnia tablica wmurowana w kaplicy Matki Bożej i poświęcona przez bpa Grzegorza Kaszaka 22 października 2015 roku.

Z dotacją Śląskiego Urzędu Marszałkowskiego i Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Katowicach naprawiono zabytkową więźbę dachu i wymieniono poszycie dachowe na nową blachę miedzianą. Własnym wysiłkiem Parafii wykonano nowe instalacje, stare żyrandole poddano renowacji i zakupiono nowe oświetlenie: ołtarza, kaplic, chóru, podniebia chóru i kruchty, naprawiono i poddano konserwacji barierki (chór, balaski, ambona, chrzcielnica) oraz inne elementy stalowe łącznie z oknami i kratami, wykonano nowe stopnie na chór, odnowiono ławki i wymieniono w nich podłogę na nową, poddano konserwacji stolarkę drzwiową i obrazy, dobrodzieje ufundowali nowe stacje Drogi krzyżowej, z dotacją UM Będzin wymieniono okna żaluzyjne w wieży na nowe. Ciągle trwają prace przy przywracaniu świątyni dawnego blasku. Szczegóły i skalę prac znaleźć można w dziale Remont.

Kościół przed remontem Kościół obecnie
18516317_1465883286805309_1501612491_n 18518588_1465890786804559_1459600831_n

Główne wejście do świątyni znajduje się w wieży, od strony zachodniej. Poprzez niską kruchtę wchodzi się pod chórem do wysokiej nawy głównej (w kruchcie i na podniebiu chóru odsłonięte zabytkowe polichromie czekające na konserwację). Na wypukłym parapecie barokowego chóru z organami z 1903 r. widnieje herb Mieroszewskich – Ślepowron, a od 20.03.2011 r. portrety Wojciecha Mieroszewskiego – podwojewody krakowskiego i jego żony Doroty z Bebelna Gosławskiej. Na chórze zawieszone są także zabytkowe obrazy św. Stanisława Kostki (odnowiony w roku 2016) i św. Izydora Oracza.

Medalion Herb rodu Mieroszewskich Medalion

W prezbiterium – późnobarokowy ołtarz główny, a w nim obraz Świętej Trójcy z 1814 r. pędzla Michała Stachowicza, a także (wymiennie) obraz Matki Bożej Różańcowej (oba obrazy poddane generalnej konserwacji w 2017 r.). W ołtarzu stoją XIX-wieczne figury apostołów Piotra i Pawła. Warto zwrócić uwagę także na wyeksponowany pod szklaną płytą przy wejściu do zakrystii fragment XVIII-wiecznej posadzki. Witraże z końca XIX wieku przedstawiają wizerunki Trójcy Świętej i Matki Boskiej Różańcowej (ze świętymi Katarzyną Sieneńską i Dominikiem). Nad ołtarzem głównym rozeta z wizerunkiem Ducha Świętego. Wieczna lampka barokowa z XVII wieku.

mb_anielska_nowe Prezbiterium obraz-oltarz-glowny2

Krzyż w kaplicy NSPJ Z nawy po kilku stopniach wchodzi się do dwóch bocznych bliźniaczych kaplic: Matki Boskiej Częstochowskiej od północy i Serca Pana Jezusa – od południa. W krypcie pod kaplicą północną spoczywają członkowie rodu Mieroszewskich o czym przypomina tablica epitafijna nad wejściem. Po prawej stronie wmurowano też tablicę upamiętniającą ostatni remont kościoła nad którą umieszczono obraz św. Jana Pawła II. Ponadto w kaplicy znajdują się nowe obrazy św. Brata Alberta oraz św. Tereni od Dzieciątka Jezus. Ołtarze w obu kaplicach, wykonane w stylu barokowym, pochodzą z końca XIX w. W ołtarzu kaplicy Serca Pana Jezusa jest umieszczona zabytkowa drewniana rzeźba Chrystusa na krzyżu z początku XIX wieku. To pierwsza kaplica z nową ornamentyką, będącą odwzorowaniem malatury kościoła z XIX wieku (odsłonięte fragmenty dawnej malatury widoczne są we wnękach okiennych oraz za ołtarzem, po prawej stronie). Wykonano ją podczas generalnego remontu świątyni w latach 2014-2015 roku. W kaplicy znajduje się także baptysterium z XVII-wieczną chrzcielnicą i skrzynką na oleje. Kaplica Matki Bożej, podobnie jak pozostała część kościoła, pomalowana jest na kolory bazowe, na które docelowo naniesiona zostanie ornamentyka. W obu kaplicach oryginalna malatura sklepień z XIX wieku.

Kaplica Matki Bożej Kaplica NSPJ Baptysterium w kaplicy NSPJ

Obraz św. Franciszka Tuż przy prezbiterium w pozostawionych nastawach bocznych ołtarzy widać obrazy: św. Franciszka z Asyżu i św. Katarzyny Sieneńskiej. Na ścianie – wmurowana oryginalna tablica pamiątkowa o rozbudowie kościoła w XIX w. Przy wejściu do kaplic dwa XIX-wieczne obrazy odnowione w roku 2016 – Najświętszego Serca Pana Jezusa (dawniej zasuwa ołtarza w kaplicy) oraz św. Józefa (dawniej trzeci z obrazów wymiennie używanych w ołtarzu głównym).

Obraz św. Józefa Obraz Najświętszego Serca Pana Jezusa

W nawie głównej dwa boczne ołtarze: Po lewej stronie umieszczony jest obraz Matki Boskiej Różańcowej – najstarsze z malowideł w parafii, datowane na XVI wiek. Pod obrazem znajdują się relikwie św. Jana Pawła II. W prawym ołtarzu namalowany w 1945 roku przez Wacława Pileckiego obraz „Jezu ufam Tobie” (jeden z najstarszych wizerunków Miłosierdzia Bożego w Polsce nieprzerwanie otaczany kultem w świątyni) oraz ikona Matki Boskiej Nieustającej Pomocy. Obydwa ołtarze przebudowane i poświęcone podczas Misji Świętych w 2012 roku.

Obraz Matki Boskiej Różańcowej Obraz Miłosierdzia Bożego z naszej parafii - jeden z najstarszych w Polsce
Ołtarz boczny MB Różańcowej z relikwiami św. Jana Pawła II Ołtarz boczny Miłosierdzia Bożego i NMP Nieustającej Pomocy

Ambona Na ścianie, w łuku tęczowym po lewej stronie umieszczona jest zabytkowa barokowa ambona z figurą św. Jana Ewangelisty w zwieńczeniu (2. poł. XVIII wieku). W nawie głównej w latach 2010-2011 umieszczono nowe witraże – z portretem króla Kazimierza Wielkiego (fundatora pierwszego kościoła na wzgórzu zamkowym) oraz wizerunkami bł. ks. Jerzego Popiełuszko i św. Jana Pawła II. W 2015 roku zawieszono nowe stacje Drogi Krzyżowej (odlewy gipsowe) w dębowych ramach. W bocznej kaplicy po stronie prawej (dawniej kaplicy Miłosierdzia Bożego i bibliotece parafialnej) zabytkowe obrazy św. Barbary, św. Michała Archanioła, św. Andrzeja Boboli, św. Izydora Oracza, Matki Bożej Różańcowej i Przemienienia Pańskiego.

Na zewnątrz warte obejrzenia są tablice epitafijne, które dawniej były w kościele, a obecnie są umieszczone na murze otaczającym kościół od wschodu. Upamiętniają one zmarłych z wybitnych rodów będzińskich i zasłużonych kapłanów (ostatnie poświęcone pamięci ks. Kazimierza Szwarlika i Felicji Góry). Przy bramie na plac kościelny wyłożony piaskowcem fragment symbolicznie wyznacza przebieg odkrytych podczas prac archeologicznych murów miejskich Będzina. Na wschodniej ścianie kościoła – od strony prezbiterium – umieszczono w 1900r. kamienny upamiętniający przełom wieków – XIX i XX.

ks. Mieczysław Zawadzki W 1993r. na zewnętrznej elewacji (strona południowa) została odsłonięta tablica upamiętniająca ks. prałata Mieczysława Zawadzkiego, proboszcza parafii w latach 1937 – 1970, który w czasie pożaru podpalonej przez Niemców 08.09.1939r. synagogi uratował wielu Żydów, otwierając im bramy kościoła. Tablicę ufundowali Żydzi z Będzina, a na jej odsłonięciu był obecny abp Paryża kard. Jean – Marie Lustiger, którego przodkowie pochodzą z naszego miasta.

Na dziedzińcu kościoła na ozdobnym postumencie stoi figura Matki Bożej z 1887 r. oraz współczesna figura św. Józefa – wotum wdzięczności za pomyślny przebieg prac remontowych. Na początku nowego wieku i tysiąclecia parafianie z proboszczem i wikariuszami ufundowali figurę Chrystusa Zbawiciela (9.09.2001r.), jako zewnętrzny wyraz wiary, że z Chrystusem wkraczają w nowe tysiąclecie, oddają się w Jego opiekę i polecają Jego błogosławieństwu.

W czwartek – 19 marca 2015 roku o godz. 18.00 – w uroczystość św. Józefa Oblubieńca Najświętszej Maryi Panny, po wyłączeniu kościoła parafialnego pw. Świętej Trójcy na osiem i pół miesiąca ze sprawowania kultu na czas naprawy szkody górniczej oraz prac remontowych podjętych wysiłkiem Parafii, została odprawiona pierwsza Msza Święta. Miała ona charakter dziękczynny Bogu w Trójcy Świętej Jedynemu za Jego dary i św. Józefowi Opiekunowi Kościoła Świętego za Jego przemożne orędownictwo w naszych troskach. 7 czerwca 2015 r. kościół po remoncie poświęcił ordynariusz sosnowiecki, bp Grzegorz Kaszak. W rok po pierwszej Mszy św., 19 marca 2016 r.,  poświęcono figurę św. Józefa na placu kościelnym.

HISTORIA KAPLICY ŚW. TOMASZA NA CMENTARZU

02 Kościół ten wybudowano w II poł. XVI w. Jest wymieniony w dokumentach w 1598 r. jako drewniany. Według tradycji wybudowali go katolicy będzińscy, gdy  arianie zabrali im siłą kościół parafialny Św. Trójcy. Około r. 1560 arianie z Ogrodzieńca, wspierani przez kasztelana Jana Firleja (właściciela Ogrodzieńca), przy pomocy miejscowych wyznawców napadli na kościół będziński. Katolicy stanęli w obronie swojej świątyni, ale ulegli przemocy. Zginął wtedy pleban, broniący wejścia do kościoła. Zdobyty kościół arianie zamienili w swój zbór. Widząc, że arianie szybko nie oddadzą zagrabionej świątyni, mieszczanie będzińscy przystąpili do budowy nowego drewnianego kościoła poza murami miasta. Nowy kościół otrzymał wezwanie św. Tomasza Becketa z Canterbury, który zginął zabity przez rycerzy króla angielskiego Henryka II w katedrze w Canterbury w 1170 r. Katolicy chcieli w ten sposób uczcić pamięć zamordowanego proboszcza, który również zginął w świątyni. Gdy kościół Świętej Trójcy na skutek interwencji królewskiej wrócił pod koniec XVI w. do katolików, drewniany kościółek św. Tomasza stał się filialnym.

W XVIII w. wzniesiono na jego miejscu kościół murowany. Istniał już wówczas przy nim cmentarz grzebalny. W 1834 r. odnowiono go i przebudowano staraniem ks. Piotra Spiry z funduszy hr. Edwarda Raczyńskiego. Kościółek służył jako kaplica cmentarna i taką rolę spełnia aż do dnia dzisiejszego.

Po II wojnie światowej był trzykrotnie remontowany – ostatnio w roku 2014, kiedy generalne prace objęły m.in. montaż nowego poszycia dachu, wzmocnienie fundamentu i klejenie ścian, wymianę i generalny remont elementów wyposażenia. Kaplicę po tym remoncie 5 lipca 2014 roku poświęcił bp Grzegorz Kaszak. W prezbiterium znajduje się w nim barokowo -  klasycystyczny ołtarz główny z obrazem sceny zabójstwa św. Tomasza Becketa.

dsc_5386

W krypcie podziemnej są pochowani czterej kapłani pracujący w XIX wieku w  naszej parafii: ks. Wawrzyniec Hachulski (proboszcz – zm. 1838 r.), ks. Piotr Spira (proboszcz – zm. 1848 r.), ks. Jan Stanisław Śmietana (wikariusz – zm. 1867 r.), ks. Leopold Dobrzański (proboszcz – zm. 1903 r.).

W bezpośrednim sąsiedztwie kaplicy znajdują się także groby proboszczów XX-wiecznych – ks. Tadeusza Peche (zm. 1937 r.), ks. Mieczysława Zawadzkiego (zm. 1975 r.), ks. Kazimierza Szwarlika (zm. 2000 r.) oraz posła Grzegorza Dolniaka – jednej z ofiar katastrofy pod Smoleńskiem w 2010 roku.

Rzymskokatolicka Parafia Świętej Trójcy 42-500 Będzin, ul. Plebańska 2, tel. (32) 267 39 85
Numer konta: 80 8438 0001 0020 3510 2000 0010

Ta strona używa cookie. Korzystając ze strony wyrażasz zgodę na używanie cookie, zgodnie z aktualnymi ustawieniami przeglądarki. Dowiedz się więcej o celu ich używania i zmianie ustawień cookie w przeglądarce więcej informacji:

Co to są ciasteczka?

Ciasteczka (ang. cookies) to niewielkie pliki, zapisywane i przechowywane na twoim komputerze, tablecie lub smartphonie podczas gdy odwiedzasz różne strony w internecie. Ciasteczko zazwyczaj zawiera nazwę strony internetowej, z której pochodzi, „długość życia” ciasteczka (to znaczy czas jego istnienia), oraz przypadkowo wygenerowany unikalny numer służący do identyfikacji przeglądarki, z jakiej następuje połączenie ze stroną internetową.

Do czego używamy ciasteczek?

Do zbierania anonimowych, zagregowanych statystyk, które pozwalają nam zrozumieć jak ludzie używają naszych stron i pomagają w poprawianiu ich funkcjonalności i zawartości. Używając ciasteczek w wyżej opisany sposób nigdy nie identyfikujemy tożsamości użytkowników na podstawie informacji przechowywanych w ciasteczkach.

Jak zmienić ustawienia cookies w przeglądarce

Zobacz>>

Zamknij

sdfdsf